donderdag 15 januari 2026
Meer bewustzijn en kennis over klimaat en duurzame zorg is nodig in het hbo-zorgwerkveld. Ook zouden zorgprofessionals, docenten en studenten meer duurzaamheidsrichtlijnen in het curriculum willen.
Dit zijn enkele conclusies die getrokken kunnen worden vanuit elf studentenprojecten gerelateerd aan het Medical Delta Living Lab ‘Veranderaars voor Duurzame Zorg’.
De projecten zijn op twee vlakken uitgevoerd binnen het perspectief van duurzame zorg, te weten minder milieubelastende zorg (mitigatie), en zorg die inspeelt op de gezondheidsgevolgen van klimaatverandering (adaptatie). Tussen 2022 en 2025 zijn elf (student-)projecten uitgevoerd vanuit de onderzoeksgroep Verpleegkundig Leiderschap van Hogeschool Leiden. De uitkomsten van deze projecten zijn gebruikt voor de vorming van het Medical Delta Living Lab ‘Veranderaars voor Duurzame Zorg’ en zijn in een later stadium ook vanuit dit living lab uitgevoerd.
De projecten concentreerden zich op de wijze van integratie van duurzame zorg in het onderwijscurriculum, de perspectieven van verschillende disciplines (studenten, docenten, zorgprofessionals) op klimaatverandering en (onderwijs)behoeften, en op aanbevelingen en adviezen over klimaatverandering in het onderwijs.
Hiervoor zijn studenten en docenten van de opleidingen Fysiotherapie, Verpleegkunde en de Master Advanced Nursing Practise bevraagd, evenals zorgprofessionals uit het werkveld. In totaal hebben 323 mensen meegedaan aan vragenlijsten (n=253), focusgroepen (n=13) en interviews (n=57) over thema's die raken aan duurzame zorg.
Meer bewustwording creëren
Uit alle projecten kwam eenzelfde beeld naar voren: er is een laag bewustzijn over de noodzaak van duurzame zorg (mitigatie en adaptatie) bij de geïnterviewden, maar deze wisselt wel. De onderzoeksgroep zegt dat er veel te behalen valt op het creëren van bewustwording. Daarnaast is er een kennistekort bij de meeste deelnemers over duurzame zorg, en tegelijkertijd behoefte aan onderwijs hierover. Momenteel is er geen verplichte plaats voor duurzame zorg binnen het zorgcurriculum.
De reden waarom er bijvoorbeeld nog weinig actie is op het verminderen van plasticverbruik in de zorg, is dat patiëntveiligheid en kwaliteit van zorg belangrijkere waarden zijn, zo zeggen de ondervraagden. Over het algemeen worden duurzame werkzaamheden in de praktijk niet veel toegepast. Een veel genoemde handeling die verricht zou kunnen worden, is het scheiden van afval. Dit hoeft echter niet op gespannen voet te staan: patiëntveiligheid en kwaliteit kunnen hand in hand gaan met minder verbruik, zoals dat bijvoorbeeld binnen de Green Deal Duurzame Zorg plaatsvindt (zie onder andere Handreiking duurzaamheid initiatieven door deskundigen infectiepreventie) of voortkomt uit initiatieven van het RIVM (zie onder andere Plastic medische hulpmiddelen | RIVM)
Zorgprofessional als veranderaar
Sommige deelnemers lijken te weten hoe te handelen bij gezondheidseffecten door klimaatverandering wanneer het zou voorkomen, zoals klachten bij extreme hitte, maar vinden het nog moeilijk om het te plaatsen in de Nederlandse context. Bij zowel studenten, docenten als het werkveld geeft het merendeel aan niet voorbereid te zijn op de gevolgen van klimaatverandering voor de zorg.
De ambitie van het Medical Delta Living Lab Veranderaars voor duurzame gezondheidszorg is om (toekomstige) zorg- en welzijnsmedewerkers te positioneren als veranderaars die een leidende rol spelen in het bevorderen van gezondheid en welzijn van henzelf, en van de mensen voor wie zij zorgen ten tijde van klimaatverandering. Het living lab richt zich op praktische oplossingen voor verduurzaming van de zorgsector en op het versterken van de kennisbasis voor een toekomstgerichte zorg.
Een concreet voorbeeld hiervan is de Duurzame Zorgdag, een initiatief van twee studenten van de Hogeschool Leiden die eind vorig jaar voor het eerst plaatsvond. Hbo- en mbo studenten verpleegkunde worden onder andere met workshops bewust gemaakt van de hoeveelheid afval die wordt veroorzaakt in de gezondheidszorg, en ondervinden zelf welke invloed ze hebben om dit te beperken.
Lees hier het verslag: Groene Zorgdag maakt verpleegkundigen in opleiding bewust van hun invloed | Hogeschool Leiden
Meer informatie en contact
We komen graag met je in contact als:
- je vanuit het werkveld (bijvoorbeeld een gemeente of zorgorganisatie) vragen hebt voor ons living lab;
- je in het living lab wilt samenwerken aan deze uitdagingen, of;
- je een inspirerende afstudeeropdracht zoekt op dit thema.
Dit kan via de lab developer, Leontien van Wely: wely.van.l@hsleiden.nl
Zie ook de webpagina van het Medical Delta Living Lab ‘Veranderaars voor Duurzame Zorg’
Lees ook onderstaande scripties die zich richten op klimaatadaptatie:
Yara Gutter, Florine Walburg, Kim Verhaegh. A qualitative exploration of nursing students’ and educators’ perspectives on climate change and educational needs for sustainable caregiving in the hospital setting. (master afstudeerscriptie april 2025, wetenschappelijke publicatie in voorbereiding)
Drie bachelor scripties over gezondheidsgevolgen van klimaatverandering, klimaatadaptatie en rol van verpleegkundigen:
- Anne Heling, Mandy Verschuren, Senne Bellekom, Anouk van Gaalen. Wat is het beeld over de beroepsrol van fysiotherapeuten en verpleegkundigen bij de omgang van temperatuurstijging ten gevolge van klimaatverandering op patiënten? (2024)
- Mariam Garas, Iduna van Teijlingen, Ralph Kegels, Bido Mohamed. Hitte-gerelateerde gezondheidseffecten in de zorg: mogelijke aanpassingen voor fysiotherapeuten en verpleegkundigen in Nederland (2024)
- Noortje Westerling, De ziekte van Weil & Klimaatverandering (juli 2025).
