Opinie: ‘Dubbele promotie is beste promotie voor interdisciplinaire samenwerking’

Het wordt tijd dat we in Nederland structureel ruimte maken voor ‘joint doctorates’ en ‘double doctorates’. In gezondheidsonderzoek en -innovatie werken clinici, ingenieurs, datawetenschappers en sociale wetenschappers al lang intensief samen. In de praktijk zijn de grenzen tussen disciplines vervaagd, maar administratief functioneren instellingen nog te vaak als eilanden.

Terwijl onderzoekers dagelijks over de muren van hun instellingen heen bewegen, moet de promovendus vaak nog in één academisch hokje passen. Dat past niet meer bij hoe we vandaag werken.

Door prof. dr. Sanne de Vries, voorzitter Medical Delta

Gezondheidsonderzoek en technologische innovatie

Innovatie voor de zorg kan niet zonder stevige inbreng vanuit de zorgpraktijk zelf. Vrijwel elk gezondheidsgerelateerd innovatieonderzoek is multi-, inter- of zelfs transdisciplinair. We zien dat terug in interviews met Medical Delta promovendi, die bijvoorbeeld aangeven dat technologische innovaties op de operatiekamer alleen slagen als tevens de impact op de werkprocessen van chirurgen en het OK-team wordt meegenomen. Een andere promovendus geeft aan dat AI-toepassingen in de zorg onmogelijk zijn zonder validatie in de kliniek en nauwe samenwerking met medisch specialisten, verpleegkundigen én patiënten.

Tegelijkertijd zijn er talloze voorbeelden van technologische oplossingen die juist ontstaan binnen gezondheidsonderzoek: van data-analyses en AI-methoden tot MRI-technieken, nieuwe diagnosetools en gezondheidsapps. Gezondheidsonderzoek en technologische innovatie zijn daarmee onlosmakelijk met elkaar verweven.

Dubbelbenoeming hoogleraren gemeengoed

In onderzoek, innovatie en onderwijs zoeken wetenschappers in het gezondheids- en innovatiedomein elkaar al decennialang op. In Zuid-Holland gebeurt dit nu twintig jaar binnen Medical Delta, waar interdisciplinair – en inmiddels transdisciplinair – samenwerken de norm is. Dit krijgt vorm in gezamenlijke programma’s, living labs, opleidingen én promotietrajecten. Het meest zichtbare voorbeeld is de groep van inmiddels meer dan veertig Medical Delta-hoogleraren en lectoren, die allen een aanstelling hebben aan minimaal twee kennisinstellingen. Waar dit in 2014 nog vernieuwend was, is het nu gemeengoed. We zien dat het kan en we zien dat het werkt.

Hoe anders is dat nog bij promotietrajecten.

De promovendus in een hokje

Juist promotietrajecten zijn bij uitstek geschikt om samenwerking tussen disciplines en instellingen te versterken. Binnen Medical Delta zijn inmiddels tientallen promoties afgerond die gezamenlijk zijn vormgegeven. Voor de eerdergenoemde promovendus van een technische universiteit die onderzoek doet op de OK, is het vanzelfsprekend om regelmatig in een academisch ziekenhuis te werken. Even logisch is het dat in zulke trajecten een tweede promotor of copromotor vanuit het ziekenhuis betrokken is.

Onlogisch is echter dat een promovendus die daadwerkelijk onderzoek doet binnen twee instellingen, doorgaans maar bij één instelling kan promoveren.

Promotietrajecten zijn bij uitstek geschikt om samenwerking tussen disciplines en instellingen te versterken

Dubbele promotie voor de dubbele promotie

Daarom is het tijd om de dubbele promotie een structurele plaats te geven. Gezamenlijke doctoraten (joint doctorates) en double doctorates zijn in Nederland al wettelijk mogelijk, maar worden nog maar beperkt toegepast. Verschillende universiteiten werken al met double doctorate-overeenkomsten, waarin één proefschrift leidt tot twee afzonderlijke doctorstitels aan twee instellingen. Andere universiteiten en faculteiten doen het niet, of mondjesmaat, of werken met een (te) ingewikkeld proces. De mogelijkheden zijn er, maar de praktijk blijkt weerbarstig, zo laten veel Medical Delta-hoogleraren ons weten.

Administratieve en organisatorische verschillen tussen universiteiten vormen nu drempels. Die zijn echter overkomelijk als instellingen duidelijke afspraken maken over verantwoordelijkheid, begeleiding, beoordeling, promotieplechtigheid, graadverlening en bekostiging. Eenmaal deze drempels genomen zijn, gaat de deur naar echte structurele samenwerking open. Daarmee wordt dan ook de realiteit van hedendaags onderzoek volledig erkend: samenwerken, domeinoverstijgend, en betrokkenheid van meerdere expertises.

Joint doctorates en double doctorates kunnen een dubbele promotie worden: een inhoudelijke erkenning voor de promovendus en (co)promotoren, én de beste promotie voor meer onderlinge samenwerking. Het is een erkenning van de samenhang tussen kennisinstellingen en tussen innovatie en gezondheidsonderzoek, wat ten goede komt aan ons allemaal. Het breed invoeren van joint doctorates en double doctorates is tevens een kans voor de betreffende academische instellingen, die hiermee laten blijken hoe goed er interdisciplinair wordt samengewerkt op belangrijke onderzoeksgebieden.

De praktijk vraagt er al om, en de structuur bestaat op verschillende plekken al; nu is het tijd voor een bredere toepassing. Het is tijd voor de volgende stap.

Dit opinie-artikel is eerder verschenen op ScienceGuide.nl