donderdag 26 maart 2026
Tegen de tijd dat een idee of nieuwe technologie in de handen van een chirurg terechtkomt, is er een lang innovatieproces aan voorafgegaan. Als het überhaupt al lukt, want vaak halen veelbelovende innovaties de eindstreep niet.
Het Medical Delta Programma ‘Medische instrumenten maken: van idee naar kliniek’ (afgekort als Medical Delta Programma ‘MIMIC’) wil het innovatieproces van geavanceerde medische instrumenten versnellen en de slaagkans ervan vergroten.
Een nieuw instrument ontwikkelen dat ingezet kan worden voor een klinische studie is relatief duur en risicovol. Medical Delta Programma ‘MIMIC’ brengt expertise samen om innovatie tot zogeheten ‘first-in-human studies’ te faciliteren.
Daarvoor startte het programma vorig jaar met een serie workshops. Hierin werd het netwerk samengebracht en gingen verschillende stakeholders samen aan de slag. De uitdagingen die de partners ervaren in het innovatieproces, zijn het uitgangspunt van het programma zodat de uitkomsten van MIMIC aansluiten bij wat in de praktijk het meest nodig is.
Het ontwerpbureau Panton is als consortiumpartner nauw betrokken bij het programma. Panton heeft veel praktijkervaring met het ontwikkelen van medische innovaties, vanaf de eerste ideeën tot aan uiteindelijke marktintroductie. Zij doen dit voor uiteenlopende organisaties, van start-up tot multinational. Senior Product Developer Wilfred Teunissen wil met deze expertise onderzoekers en startende bedrijven helpen in het innovatieproces.
Hij merkt dat onderzoekers en startende ondernemers vaak onvoldoende inzien welke expertise nodig is voor het ontwikkelen van een medische innovatie. “Om medische innovaties te realiseren, heb je anderen nodig om te zien wat je nog niet weet.”
Dit interview is de negende in een reeks met praktijkpartners van de transdisciplinaire Medical Delta programma’s en living labs.
Kan je iets vertellen over jullie rol binnen Medical Delta Programma MIMIC?
“Panton is een ontwerpbureau dat organisaties helpt bij innovaties voor de zorg. Dat kunnen medische instrumenten zijn, digitale producten en ook processen, zoals het ontwikkelen van zorgtransities en het herontwerpen van zorgpaden. Voor alles geldt dat we dat bottom up doen: met de mensen die belanghebbende zijn, waarbij we ook steeds het zicht houden op de gestelde doelen. We zijn goed in het ontwikkelen van creatieve en mensgerichte oplossingen door gedegen analyse en een gestructureerd ontwikkelproces. Vanaf onze oprichting leggen we ons toe op ontwerpen voor de zorg, omdat dit specifieke kennis en ervaring vraagt en innovatie in de zorg nog altijd hard nodig is.
Het MIMIC programma staat nog redelijk aan het begin. Bij de start van het Medical Delta Programma MIMIC zijn we gevraagd mee te doen en te helpen om innovaties versnelt te realiseren. Voor ons is deelname interessant omdat we zo op een praktische manier ons netwerk kunnen versterken. Daarnaast we willen graag onze ervaringen delen om bij te dragen aan kennisontwikkeling.
We werkten mee aan de opzet van een aantal workshops. Daarmee wilden we het netwerk bijeen brengen en in kaart brengen wat en wie nodig is in elke stap van het innovatieproces. We willen meewerken het netwerk te versterken en willen met name onderzoekers en start-ups begeleiden. Ook denken we mee over hoe het MIMIC programma er de komende periode kan uitzien.”
Voor welke uitdagingen in het innovatieproces wil Medical Delta Programma MIMIC er zijn?
“Eigenlijk begint het al voordat een onderzoeker besloten heeft om een bedrijf te starten. Hoe het meestal gaat, is: een wetenschapper doet onderzoek, heeft een idee, een technologie en mogelijk al een proof-of-concept. En dan? Hoe zorg je dat je idee een veilig product wordt, wat gebruikt zal gaan worden in een ziekenhuis? Dit is een proces met vaak veel onzekerheden, waarbij een onderzoeker niet altijd goed weet welke stappen er genomen moeten worden.
Op het moment dat de start-up is opgericht en begonnen wordt met de ontwikkeling, geldt ook de vraag: wat doe je eerst? Begin je het innovatieproces met waar je goed in bent, of richt je je op wat nog erg onzeker is? Binnen MIMIC willen we dit proces inzichtelijker maken.
Wat hierbij opvalt, is dat iedereen zijn eigen blind spots heeft in zo’n innovatieproces. Dingen die je zelf niet voorziet of die je over het hoofd ziet, of je nu een ondernemer bent, een wetenschapper, iemand uit de zorg of een techneut. Je bent geneigd om te kijken vanuit je eigen perspectief, terwijl je voor het ontwikkelen van een succesvol product juist die verschillende perspectieven moet samenbrengen. De vraag is: wat kun je zelf, en wanneer schakel je er iemand bij? Het Medical Delta Programma MIMIC wil daarvoor een platform bieden.
Iedereen heeft zijn eigen blind spots in zo’n innovatieprocesHet uitgangspunt van MIMIC is om de uitvinder verder te helpen. Vaak gaat het om hele praktische vragen, zoals: ‘wanneer begin ik met documenteren en hoe doe je dat eigenlijk?’ En: ‘hoe weet ik wat chirurgen willen?’. Of: ‘hoe kan ik veilige prototypes maken die ik kan gebruiken voor een eerste studie? Wie kan me helpen bij de ontwikkeling of productie?’ Door startende bedrijven te helpen met dit soort onderwerpen, hoeft niet steeds het wiel uitgevonden te worden en kan het innovatieproces worden versneld.
Een andere uitdaging is het produceren van producten van kleine series voor het doen van testen. Bij een klinische studie is het belangrijk dat deze testproducten helemaal veilig zijn, en ook gelijk aan elkaar. Deze producten moeten volgens de richtlijnen gemaakt worden, wat vaak een kostenpost is. We proberen in het MIMIC programma ook daarvoor een meer praktische oplossing te vinden.
We hanteren vanuit MIMIC een andere benadering dan wanneer je vanuit een theoretisch model kijkt, of wanneer je een innovatieproces passend maakt aan een subsidiecall met vaste beleidsstappen. Het laagdrempelige van Medical Delta Programma MIMIC is juist dat we kijken naar: waar loop je nú tegenaan? En daar bedenken we vervolgens een passende oplossing bij.”
Hoe wordt de zorgpraktijk betrokken bij jullie programma?
“De eindgebruiker van een medisch instrument is meestal een arts of verpleegkundige, binnen MIMIC worden zij gerepresenteerd door innovatieadviseurs van meerdere ziekenhuizen.
Een veelgestelde vraag van onderzoekers en ondernemers is: ‘hoe kunnen we met ons productprototype in het ziekenhuis komen?’ De capaciteit daarvoor is echter beperkt, dus daarin zoeken we samen met ziekenhuizen naar mogelijkheden.
Het begint met de deuren openzetten en elkaar leren kennenIn de MIMIC workshops leerden we dat ziekenhuizen het belangrijk vinden om in een vroeg stadium mee te denken over het nut en de toepassing van een bepaalde innovatie. Het idee is ontstaan om sessies op te zetten waarbij innovaties worden gepresenteerd en worden getoetst aan de uitgangspunten van een ziekenhuis. Daardoor vindt je als start-up duidelijker de juiste ingang in een ziekenhuis en krijg je ook sneller een beeld wat nog nodig is om aansluiting te vinden bij de zorgpraktijk.
Een belangrijk doel van Medical Delta Programma MIMIC is om toegang te faciliteren tot expertise, en instituten te verbinden voor praktische ondersteuning. Het begint met de deuren openzetten en elkaar leren kennen.”
Heb je voorbeelden van zulke verbindingen die nu al gemaakt zijn?
“We hebben inmiddels goede banden gelegd met de TTO’s (Technology Transfer Offices, red.) en innovatieafdelingen van de Zuid-Hollandse academische instituten. Ook met de hogescholen zijn de banden versterkt, onder meer met studentenopdrachten.
Het netwerk begint te groeien. Je ziet dat ook gebeuren in de workshops, waarin zelfs concurrenten elkaar en anderen helpen om de weg te vinden. We hebben nu eenmaal een brede blik nodig om sneller stappen te kunnen maken.”
Je gaf eerder aan dat het innovatieproces voor medtech complex is. Waardoor komt dit?
“Het is én omdat je de technologie moet doorgronden, én de behandeling. De regelgeving om een veilig en effectief instrument te ontwikkeling en de route naar goedkeuring vraagt veel zorgvuldige documentatie: je moet bewijzen dat je voldoet aan de gestelde eisen en dat het product niet leidt tot onnodige risico’s.
Binnen het innovatieproces moet je uiteenlopende eisen combineren en vertalen naar een product dat veilig, gebruiksvriendelijk, technisch haalbaar en economisch rendabel is. Panton heeft in zijn twintigjarig bestaan expertise opgebouwd om inzichten uit deze verschillende perspectieven te combineren met een gedegen analyse en een gestructureerd ontwikkelproces.
De hele ontwikkeling vergt een transdisciplinaire aanpak. Ingenieurs, zorgprofessionals, patiënten, investeerders, notified bodies voor certificering, distribiteurs, inkopers, zorgverzekeraars: je hebt ze allemaal op enig moment nodig.
Wij helpen start-ups in kaart te brengen welke stappen er genomen moeten worden. We maken steeds een iteratie die beter voldoet aan de gestelde eisen en kijken vervolgens naar geschikte productietechnieken die passen bij de gewenste serie en de beoogde kostprijs. De ervaring die we als Panton hebben in dit soort innovatieprocessen, kunnen we inzetten om onderzoekers en start-ups te helpen binnen het MIMIC programma.”
Hoe nemen jullie daarin de feedback vanuit de zorgpraktijk mee?
“Het ontwerpersperspectief laat zich goed samenvatten in een uitspraak van ontwerpingenieur Kees Dorst, hoogleraar in Sydney over de zogeheten ‘designers paradox’. Hij zegt: ‘Je kunt je probleem pas goed definiëren, als je nadenkt over de oplossing. Maar je kunt een oplossing pas ontwikkelen, als je het probleem goed kent.’
In het begin ga je dus in gesprek met bijvoorbeeld de chirurg wat het product moet kunnen en welke user needs er zijn. Dat is je input voor het ontwikkelen van concepten of prototypes die je dan weer voorlegt aan de zorgpraktijk, waar weer nieuwe feedback uit komt voor een verbeterde versie.
Je neemt steeds nieuwe eisen mee en komt tot steeds scherpere definities van wat je wilt hebbenHet vaststellen van welk probleem je precies oplost en het toewerken naar een oplossing daarvoor gaan dus hand in hand. Kees Dorst spreekt over ‘co-evaluatie van het probleem en de oplossing’. Dit is een iteratief proces. Je neemt steeds nieuwe eisen mee en komt tot steeds scherpere definities van wat je wilt hebben. Ook bij clinici toets je doorlopend: ‘voldoet dit aan je behoefte?’. Zo blijf je doorlopend valideren.
We proberen duidelijk te maken aan startende bedrijven dat je al vroeg moet kijken naar wat nu echt gewenst en nodig is in de medische toepassing. Soms wordt er vanuit een technologische ontwikkeling gedacht dat iets heel efficiënt is, maar die niet aansluit bij de behoefte in de klinische praktijk. Dan is het advies om in een vroeg stadium gebruikers te betrekken en te vragen om mee te kijken en te reflecteren.”
Bijzonder is dat het programma actief de samenwerking zoekt tussen wo, hbo en mbo. Waarom is dat zo belangrijk?
“Omdat iedereen een rol heeft. Een afgestudeerde mbo’er is in staat het instrument te maken. De mbo’ers van de LiS (Leidse Instrumentenmakers School, red.) komen te werken in bijvoorbeeld een productiebedrijf. Veel hbo’ers gaan ontwikkelwerk doen en de hogeschool heeft behoefte aan praktijkcases om hun studenten voor te bereiden op hoe medtech innovatie in de praktijk gaat. En de wo-studenten zijn de mogelijke researchers van morgen.
In de onderlinge samenwerking tussen wo-hbo-mbo en de praktijk zijn er nog wel verbeterpunten te vinden. In het programma worden deze punten benoemd en actief gezocht, om vervolgens bruggen te kunnen slaan.”
Wat zijn de belangrijkste lessen tot dusverre?
“Het is al een paar keer genoemd, maar mijn belangrijkste conclusie tot nu toe is dan toch dat iedereen blind spots heeft. Je kunt namelijk niet van alle benodigde disciplines alles weten en dus moet je samenwerken. Dankzij het Medical Delta programma wordt het belang van transdisciplinair samenwerken expliciet gemaakt.
In zekere zin is dit een open deur die iedereen kan zien, maar tegelijkertijd is dit ook echt het probleem én het startpunt. Voor mij is dit bepalend waarom Medical Delta Programma MIMIC er is en waarom het werkveld dit programma nodig heeft: om medische innovaties te realiseren, heb je anderen nodig om te zien wat je nog niet weet.”
Wat wil je de Medical Delta community meegeven?
“Het voornaamste is: zet de deuren open. Zorg voor kruisbestuiving, luister naar andere mensen en probeer elkaar te snappen. De taart is groot genoeg om allemaal bij te dragen aan goede innovaties voor de gezondheidszorg.
Ik zou ook graag het faciliterende van het MIMIC-netwerk en de toegang tot kennis in bredere zin willen benadrukken. We hebben veel instituten in deze regio, veel ondernemerschap en veel netwerken. Het zou mooi zijn als deze ook top-down nog meer gaan samenwerken en elkaar versterken bij het realiseren van innovaties in de zorg.”
Foto's: Guido Benschop
Tekst: Sietse Pots
Lees ook: “De instrumentenmaker kan met iedereen praten” | Medical Delta
