Tegen de tijd dat een idee of nieuwe technologie in de handen van een chirurg terechtkomt, is er een lang innovatieproces aan voorafgegaan. Als het überhaupt al lukt, want vaak halen veelbelovende innovaties de eindstreep niet.
Het Medical Delta Programma ‘Medische instrumenten maken: van idee naar kliniek’ (afgekort als Medical Delta Programma ‘MIMIC’) wil het innovatieproces van geavanceerde medische instrumenten versnellen en de slaagkans ervan vergroten.
Een nieuw instrument ontwikkelen dat ingezet kan worden voor een klinische studie is relatief duur en risicovol. Medical Delta Programma ‘MIMIC’ brengt expertise samen om innovatie tot zogeheten ‘first-in-human studies’ te faciliteren.
Daarvoor startte het programma vorig jaar met een serie workshops. Hierin werd het netwerk samengebracht en gingen verschillende stakeholders, soms ook concurrenten, samen aan de slag om de sector vooruit te helpen. In plaats van dat het programma komt met ongevraagd advies, is gekozen om de vragen die spelen in het netwerk als uitgangspunt te nemen.
Het ontwerpbureau Panton is als consortiumpartner van het programma nauw betrokken bij dat proces. Panton heeft veel praktijkervaring met de procesbegeleiding van kansrijke ideeën tot uiteindelijke marktintroductie. Senior Product Developer Wilfred Teunissen hoopt van daaruit meer onderzoekers te kunnen helpen in het innovatieproces.
“Om medische innovaties te realiseren, heb je anderen nodig om te zien wat je nog niet weet.”
Dit interview is het negende in een reeks met praktijkpartners van de transdisciplinaire Medical Delta programma’s en living labs.
Kan je iets vertellen over jullie rol binnen Medical Delta Programma MIMIC?
“Panton is een ontwerpbureau dat meewerkt aan de ontwikkeling van innovaties voor de zorg. Dat kunnen medische instrumenten zijn, maar ook diensten zoals het ontwikkelen van zorgtransities en het herontwerpen van patient journeys. Maar we zijn ook actief ook op het gebied van preventie, bijvoorbeeld door programma’s op te zetten waarin mensen letterlijk bewogen worden om gezonder te leven. In wijken, of voor medewerkers van een bedrijf of organisatie.
Voor alles geldt dat we dat bottom up doen: met de mensen die belanghebbende zijn, waarbij we ook steeds het overzicht houden op de gestelde doelen. Wij zijn vooral goed in het analyseren en aanwijzen van kritische punten, om daar vervolgens creatieve oplossingen voor te bedenken.
Van de domeinen waarop we ons begeven, is ‘medtech’ (medische technologie, red.) misschien wel het meest complex. Dat komt door de technologie: je hebt daar hele specifieke kennis voor nodig. Maar ook door het sterk gereguleerde innovatieproces, waarbij vanuit veel verschillende perspectieven eisen worden gesteld aan het te ontwikkelen product.
We staan met het MIMIC programma nog redelijk aan het begin. Bij de start van het Medical Delta Programma MIMIC zijn we gevraagd mee te doen en te helpen om innovaties versnelt te realiseren. Kenmerkend aan het programma is dat het ook erg laagdrempelig en ook bottom-up is opgezet.
We hebben meegewerkt aan de opzet van een aantal workshops. Daarmee wilden we het netwerk bijeen krijgen en het hele proces in kaart brengen: wat en wie zijn nodig in welke stap in het innovatieproces? We willen het netwerk opbouwen en met name onderzoekers en start-ups begeleiden. Ook proberen we mee te denken over hoe het MIMIC programma er de komende periode kan uitzien.”
In welke innovatiefase wil Medical Delta Programma MIMIC er zijn?
“Hoe het meestal gaat, is: een wetenschapper doet onderzoek, heeft een idee en mogelijk een proof-of-concept. En dan? Hoe vertaal je dat in een product en een bedrijf? Vanuit Medical Delta MIMIC denken we vooral mee over hoe we uiteindelijk zo’n ontwikkelproces kunnen begeleiden. We willen er dus vooral zijn voor onderzoekers.
Belangrijk is: iedereen heeft blind spots in zo’n innovatieprocesVoor de bedrijfsmatige kant zijn er al andere mogelijkheden voor begeleiding, zoals het binnenhalen van investeringen, maar voor het innovatieproces minder. Daarin willen we helpen. Belangrijk is: iedereen heeft blind spots in zo’n innovatieproces. Dingen die je zelf niet voorziet of die je over het hoofd ziet, of je nu een ondernemer bent, een wetenschapper, iemand uit de zorg of een techneut. Je bent geneigd om te kijken vanuit je eigen perspectief, terwijl je juist die verschillende perspectieven moet samenbrengen. De vraag is: wat kun je zelf, en wanneer schakel je er iemand bij? En op welk moment maak je die beslissing? Het Medical Delta Programma MIMIC wil daarvoor een platform bieden.”
Je noemde zojuist Medical Delta Programma MIMIC een ‘bottom up’-programma. Waaruit blijkt dat?
“Het uitgangspunt van MIMIC is om de uitvinder verder te helpen. Vaak gaat het om hele praktische vragen, zoals: ‘wanneer begin ik met documenteren en hoe doe je dat eigenlijk?’ En: ‘hoe weet ik wat chirurgen willen?’. Of: ‘hoe kan ik veilige prototypes maken die ik kan gebruiken voor een eerste studie? Wie kan me helpen bij de ontwikkeling of productie?’
Dat is een andere benadering dan wanneer je een vanuit een theoretisch model kijkt. Of wanneer je een innovatieproces passend maakt aan een subsidiecall met vaste beleidsstappen. Het laagdrempelige van Medical Delta Programma MIMIC is juist dat we kijken naar: waar loop je nú tegenaan? En daar bedenken we vervolgens een passende oplossing bij.”
Hoe wordt de eindgebruiker betrokken bij jullie programma?
“Binnen MIMIC zijn researchers en beginnende start-ups de voornaamste doelgroepen. Onze eindgebruiker is dus eigenlijk de onderzoeker die ondernemer wil worden of iets met zijn of haar idee wil doen. De eindgebruiker van een instrument is meestal een arts of verpleegkundige, die zijn ook belangrijk en worden gerepresenteerd door netwerkpartners uit meerdere ziekenhuizen.
Het begint met de deuren openzetten en elkaar leren kennenEen veelgestelde vraag van onderzoekers en ondernemers is: ‘hoe kunnen we met ons productprototype in het ziekenhuis komen?’ De capaciteit daarvoor is beperkt, dus daarin zoeken we samen met ziekenhuizen naar mogelijkheden. In MIMIC workshops leerden we dat ziekenhuizen het belangrijk vinden om in een vroeg stadium mee te denken over het nut en de toepassing van een bepaalde innovatie. Dus we zouden we met hen hiervoor sessies kunnen opzetten waarbij innovaties worden gepresenteerd en worden getoetst aan de uitgangspunten van een ziekenhuis.
Een belangrijk doel van Medical Delta Programma MIMIC is om elkaar makkelijker toegang te geven tot elkaars expertise, en instituten aan elkaar te verbinden voor praktische ondersteuning. Het begint met de deuren openzetten en elkaar leren kennen.”
Heb je voorbeelden van zulke verbindingen die nu al gemaakt zijn?
“We hebben inmiddels goede banden gelegd met de TTO’s (Technology Transfer Offices, red.) van de Zuid-Hollandse academische instituten. Ook met de hogescholen en de TU Delft zijn de banden versterkt, onder meer met studentenopdrachten.
Het netwerk begint te groeien. Je ziet dat ook gebeuren in de workshops, waarin zelfs concurrenten elkaar en anderen helpen om de weg te vinden. We hebben nu eenmaal een brede blik nodig om sneller stappen te kunnen maken.”
Je gaf eerder al kort aan dat medtech het meest complexe domein is waar Panton zich op begeeft. Waardoor komt dit?
“Het is én omdat je de technologie moet doorgronden, én de behandeling. De regelgeving om een veilig en effectief instrument te ontwikkeling en de route naar goedkeuring is ook nog eens vrij complex, je moet bewijzen dat je voldoet aan de gestelde eisen en dat het product niet leidt tot onnodige risico’s. Binnen het innovatieproces moet je zeer uiteenlopende eisen combineren en vertalen naar een product dat veilig, gebruiksvriendelijk, technisch haalbaar en economisch rendabel is.
De hele ontwikkeling vergt een transdisciplinaire aanpak. Ingenieurs, zorgprofessionals, patiënten, investeerders, notified bodies voor certificering, distribiteurs, inkopers, zorgverzekeraars: je hebt ze allemaal op enig moment nodig.
Een health care transitie kan ook complex zijn, maar vaak kunnen de belanghebbenden wel aan één tafel worden gebracht en de belangen die zij hebben, zijn dan makkelijker in kaart te brengen. Je hebt met iets minder disciplines en eisen te maken vergeleken met medtech, zeker als het gaat om technologie dat in een lichaam gaat, zoals instrumenten waarmee een stent in een kransslagader geplaatst moet worden.”
Hoe helpen jullie met het maken van een product?
“We werken aan een technologie of een idee tot het een product is dat je kan gebruiken in de dagelijkse zorgpraktijk. Vaak is een technologie nog geen product. Om van bijvoorbeeld een proefopstelling in een lab naar een tastbaar product te komen, moet je kijken naar productietechnieken die passen bij grotere productieseries. Tevens moet je aspecten zoals veiligheid, ergonomie en gebruiksgemak meenemen en ondertussen ook nog de kostprijs in de gaten houden.
Wij helpen start-ups in kaart te brengen welke stappen er genomen moeten worden. De ervaring die we als Panton hebben in dit soort innovatieprocessen, kunnen we inzetten om onderzoekers en start-ups te helpen binnen het MIMIC programma.”
Hoe nemen jullie daarin de feedback vanuit de zorgpraktijk mee?
“Het ontwerpersperspectief laat zich goed samenvatten in een uitspraak van ontwerpingenieur Kees Dorst, hoogleraar in Sydney over de zogeheten ‘designers paradox’. Hij zegt: ‘Je kunt je probleem pas goed definiëren, als je nadenkt over de oplossing. Maar je kunt een oplossing pas ontwikkelen, als je het probleem goed kent.’
In het begin ga je dus in gesprek met bijvoorbeeld de chirurg wat het product moet kunnen en welke user needs er zijn. Dat is je input voor het ontwikkelen van concepten of prototypes die je dan weer voorlegt aan de zorgpraktijk, waar weer nieuwe feedback uit komt voor een verbeterde versie.
Ook bij clinici toets je doorlopend: ‘voldoet dit aan je behoefte?’. Zo blijf je continu validerenHet vaststellen van welk probleem je precies oplost en het toewerken naar een oplossing daarvoor gaan dus hand in hand. Kees Dorst spreekt over ‘co-evaluatie van het probleem en de oplossing’. Dit is een iteratief proces. Je neemt steeds nieuwe eisen mee en komt tot steeds scherpere definities van wat je wilt hebben. Ook bij clinici toets je doorlopend: ‘voldoet dit aan je behoefte?’. Zo blijf je continu valideren.”
Hoe wordt dit samenspel tussen praktijk en innovatie meegenomen in de workshops en de samenwerking in het geheel?
“We proberen duidelijk te maken aan startende bedrijven dat je al vroeg moet kijken naar wat nu echt gewenst en nodig is in de medische toepassing. Soms wordt er vanuit een technologische ontwikkeling gedacht dat iets heel efficiënt is, maar de daadwerkelijk klinische behoefte kan een blind spot zijn. Dan is het advies om in een vroeg stadium de doelgroep te betrekken en te vragen om mee te kijken en te reflecteren.
Het lastige bij het testen in de praktijk, is dat bij een klinische studie het belangrijk is dat de testproducten helemaal veilig zijn, maar ook gelijk aan elkaar. Deze producten moeten dus in een kleine serie en volgens alle richtlijnen gemaakt worden. Dat is nu een flinke kostenpost. We proberen vanuit het programma ook daarover een oplossing te vinden.”
Bijzonder is dat het programma actief de samenwerking zoekt tussen wo, hbo en mbo. Waarom is dat zo belangrijk?
“Omdat iedereen een rol heeft. Een afgestudeerde mbo-er is in staat het instrument te maken. De mbo’ers van het LiS (Leidse Instrumentenmakers School, red.) komen te werken in bijvoorbeeld een productiebedrijf. Veel hbo-ers gaan ontwikkelwerk doen en de hogeschool heeft behoefte aan praktijkcases om hun studenten voor te bereiden op hoe medtech innovatie in de praktijk gaat. En de wo-studenten zijn de mogelijke researchers van morgen.
In de onderlinge samenwerking tussen wo-hbo-mbo en de praktijk zijn er nog wel verbeterpunten te vinden. In het programma worden deze punten benoemd en actief gezocht, om vervolgens bruggen te kunnen slaan.”
Wat zijn de belangrijkste lessen tot dusverre?
“Het is al een paar keer genoemd, maar mijn belangrijkste conclusie tot nu toe is dan toch dat iedereen blind spots heeft. Je kunt namelijk niet van alle benodigde disciplines alles weten. Ik zie dat ook bij andere samenwerkingsprojecten en programma’s, maar MIMIC maakt dat heel duidelijk. Dankzij het Medical Delta programma wordt het belang van transdisciplinair samenwerken expliciet gemaakt.
Dankzij het Medical Delta programma wordt het belang van transdisciplinair samenwerken expliciet gemaaktIn zekere zin is dit een open deur die iedereen kan zien, maar tegelijkertijd is dit ook echt het probleem én het startpunt. Voor mij is dit bepalend waarom Medical Delta Programma MIMIC er is en waarom het werkveld dit programma nodig heeft: om medische innovaties te realiseren, heb je anderen nodig om te zien wat je nog niet weet.”
Wat wil je de Medical Delta community meegeven?
“Het voornaamste is: zet de deuren open. Zorg voor kruisbestuiving, luister naar andere mensen en probeer elkaar te snappen. De taart is groot genoeg om allemaal bij te dragen aan goede innovaties voor de gezondheidszorg.
Ik zou ook graag het faciliterende van het MIMIC-netwerk en de kennisvoorziening daarin, in bredere zin willen benadrukken. We hebben veel stevige instituten in deze regio, veel ondernemerschap en veel netwerken. Het zou mooi zijn als deze ook top-down dichter bij elkaar komen en elkaar versterken bij het realiseren van innovaties in de zorg.”
Foto's: Guido Benschop
Tekst: Sietse Pots
